“मी लहानपणापासून गाई-म्हशी सांभाळतो. पहाटे उठून त्यांना चारापाणी करतो, दूध काढतो. दुधाचे उत्पादन वाढावे म्हणून महागडे पशुखाद्य विकत घेतो. एवढी मेहनत करूनही माझ्या दुधाला योग्य भाव मिळत नाही. मग शहरात विकल्या जाणाऱ्या पॅकेट दुधाला एवढा जास्त दर का?” — हा प्रश्न आज हजारो दुग्ध उत्पादक शेतकऱ्यांच्या मनात आहे.
शेतकरी सांगतो की, जनावरांची सेवा, त्यांचे आरोग्य, चारा, औषधे आणि पशुखाद्य यावर मोठा खर्च होतो. तरीही दूध डेअरीकडून मिळणारा दर अनेकदा उत्पादन खर्चालाही पुरत नाही. दुसरीकडे, शहरात विविध प्रकारच्या दूध पिशव्या वेगवेगळ्या किमतीत विकल्या जातात. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण होणे स्वाभाविक आहे.
शेतकऱ्यांची मागणी कोणत्याही कंपनीवर बिनबुडाचे आरोप करण्याची नसून, सर्व दूध प्रक्रिया प्रकल्प आणि पॅकेज्ड दूध उत्पादकांची नियमित, निष्पक्ष आणि वैज्ञानिक तपासणी व्हावी, अशी आहे. जर सर्व काही नियमांनुसार होत असेल तर ते जनतेसमोर पारदर्शकपणे मांडले जावे. आणि जर कुठे भेसळ किंवा नियमभंग आढळला, तर संबंधितांवर कठोर कारवाई झाली पाहिजे.
अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI) तसेच राज्यातील अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) नियमित नमुने तपासून त्यांचे अहवाल सार्वजनिक करावेत, अशीही शेतकऱ्यांची अपेक्षा आहे. यामुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढेल आणि प्रामाणिक उत्पादकांनाही न्याय मिळेल.
शेतकरी आणखी एक प्रश्न विचारतो—”जे नैसर्गिक दूध आम्ही घाम गाळून तयार करतो, त्याला योग्य भाव का मिळत नाही? आणि त्याच दुधावर प्रक्रिया करून तयार होणाऱ्या उत्पादनांना अनेक पटींनी अधिक किंमत का मिळते?”
राज्य सरकारने दूध दराचे वास्तव मूल्यांकन करून शेतकऱ्यांना किफायतशीर हमीभाव मिळेल, यासाठी ठोस धोरण आखण्याची गरज आहे. त्याचबरोबर दूध प्रक्रिया उद्योगात संपूर्ण पारदर्शकता, नियमित गुणवत्ता तपासणी आणि ग्राहकांसमोर स्पष्ट माहिती उपलब्ध करून देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
तुकाराम मुंडे यांच्यासह संबंधित प्रशासनाने या प्रश्नांची गंभीर दखल घेऊन, दूध प्रक्रिया करणाऱ्या सर्व प्रकल्पांची वैज्ञानिक तपासणी, गुणवत्ता चाचण्या आणि नियमांचे काटेकोर पालन होत आहे का, याची खातरजमा करावी. दोषी आढळणाऱ्यांवर कठोर कारवाई व्हावी आणि प्रामाणिक शेतकऱ्यांना त्यांच्या कष्टाचा योग्य मोबदला मिळावा, हीच आज लाखो दुग्ध उत्पादकांची अपेक्षा आहे.
कारण शेतकऱ्याला न्याय मिळाला तरच ग्राहकालाही शुद्ध दूध मिळेल.
महाराष्ट्र न्यूज टाइम्स
संपादक-दिनेश गायके
